| |
|
|
| |
Հոդվածներ
| |
|
|
Թե ինչպես Ջավախքում աղջկա փոխարեն տղա փախցրեցին
|
|
| |
|
|
Երկուսուկեսդարյա պատմություն ունեցող ջավախահայությանը բնորոշ ավանդույթներից է աղջիկ փախցնելը: Որպես կանոն, Ջավախքում շուտ են ամուսնանում: Աղջիկներն ամուսնանում են 17 տարին չբոլորած, իսկ տղաները, լավագույն դեպքում, 23 տարեկանում: Ջավախքում փոքր տարիքում ամուսնությունն ունի իր բացատրությունը. տղամարդիկ միջինը վեց ամսով բացակայում են Ջավախքից՝ Ռուսաստան արտագնա աշխատանքի մեկնելով, իսկ երբ վերադառնում են՝ ոչ մի զբաղմունք չեն ունենում եւ, պարապ չմնալու համար, ամուսնանում են: Ջավախքում ընդհանրապես չկա ոչ կինոթատրոն, ոչ թատրոն, ոչ մշակույթի տուն... ոչ մի երիտասարդական, ժամանցի կամ հանգստի վայր: Շատերը նույնիսկ չգիտեն՝ ինչ է կինոն կամ թատրոնը:
Աղջիկ փախցնելու վայրը կարեւոր չէ. փախցնում են ցանկացած վայրից, եւ փախցնում են նույնիսկ նրանց, ում ընդհանրապես չեն ճանաչում, եւ կամ նրանց, ում միգուցե 20 մետրից տեսել ու հավանել են: Նույնիսկ չգիտեն՝ աղջիկը խոսել գիտի՞, թե՞ ոչ, իսկ միգուցե այդ աղջիկն ամուսնացա՞ծ է...
Երբ գալիս է ձմեռը, Ջավախքում տոնական մթնոլորտն է իշխում: Բոլոր տղամարդիկ արտագնա աշխատանքից տուն են վերադառնում: Եվ այսպես սկսվում է «Ամուսնության եռամսյակը»: Տարվա մյուս ամիսներին չամուսնանալը ջավախեցիները այսպես են բացատրում` դե, առանց ձյուն` ի՞նչ հարսանիք, իսկ մայիսին չեն ամուսնանում` դժբախտության ամիս է: Դե, իսկ մնացած ամիսներին Ջավախքում ման գաս՝ տղա չես գտնի: Նրանք էլ են մեկնում Ռուսաստան աշխատելու: Ի՞նչ անես, ո՞ւմ հետ ամուսնանաս:
Դեկտեմբերյան ձյունառատ օր էր: Դպրոցականները տուն էին վերադառնում դասերից: Հանկարծ տների արանքից մի խումբ տղաներ են թափվում դպրոցականների վրա ու փախցնում մի աղջկա: Փակում են բերանը, ոտքերն ու ձեռքերը կապում են, գցում են մեքենան ու տանում հեռավոր մի գյուղ: Աղջկան համոզում են, որ իրենց բարբառով ասած՝ «բռնի» (այսինքն՝ ամուսնանա), թե չէ՝ ամեն ինչ վատ կարող է վերջանալ: Սա էլ իր հերթին նշանակում է, որ եթե աղջիկը «չառնի» իրեն փախցրած տղային, ուրեմն գյուղում նրան այլեւս ուզող չի լինի, իսկ եթե լինի էլ, ապա տղայի պատիվը գետնին կհավասարվի կամ, ինչպես իրենք են ասում՝ «այդ տղան դուխ չի ունենա ջահելների շրջապատում»: Այսքանից հետո աղջկան տղայի տուն են տանում, հավաքվում են` ընկեր, ծանոթ, բարեկամ ու աչքալույս են անում մինչ ուշ գիշեր:
Աղջիկ փախցնելու այդ սովորույթը լի է զավեշտալի պատմություններով: Ներկայացնենք դրանցից մեկը: Հունվար ամսվա վերջին օրերն էին: Ջավախքի գյուղերից մեկում հարսանիք էր: Բոլորը քեֆ էին անում ու ուրախանում: Եվ հանկարծ լույսերն անջատվում են: Սկսվում է մի իսկական քաոս` մեկը գոռում է, մյուսը լալիս, իսկ երրորդն աղջիկ է փախցնում, այն էլ ի՜նչ աղջիկ, իսկը տղա է. մթության մեջ եւ օղու ազդեցության տակ՝ տղաները չէին հասկացել, որ տղա էին փախցրել: Այսպես էլ է լինում, այնպես որ, զգույշ եղեք: Վերջին մեկ տարում, սակայն, Ջավախքում կրճատվել է աղջիկ փախցնելու դեպքերի թիվը: Պատճառը Վրաստանի նախագահ Միխայիլ Սահակաշվիլու ընդունած օրենքն է, ըստ որի, եթե տղաներն աղջիկ փախցնեն ու աղջկա ծնողները դիմեն ոստիկանություն, ապա տղայի կողմը պետք է 10.000 - 22.000 լարի մուծի (որը համարժեք է 5000-10.000 ԱՄՆ դոլարին): Այս օրենքի մասին ջավախեցի աղջիկները կատակում են` «մեր շան բախտից, մնացինք տունը»: Ի դեպ, Ջավախքում աղջիկները նաեւ կատակում են, թե բարձրագույն ուսումնական հաստատություններում սովորող աղջիկների բախտը բերում է՝ շուտ չեն փախցնում. դե, ուսման վարձ կա, մայրաքաղաքում սովորելու ընթացքում կեցության ծախսեր կան, ուրիշ տղաների հետ հանդիպած կլինեն....
7 օր, 7 գիշեր կերուխում
Ամուսնության ժամանակ Ջավախքում քեֆ են անում 7 օր, 7 գիշեր: Մի օր աչքալույս են անում, մի օր` հարսընդես, մի օր, իրենց բարբառով ասած` «մալ մորթոց», հարսանիք, մատաղ, մի օր էլ հարսին ու փեսային մեռոնից են հանում: Իսկ երբ գալիս է նորին մեծություն գարունը, տղամարդիկ կրկին մեկնում են արտագնա աշխատանքի: Մի տարի գալիս են տուն, մի տարի՝ ոչ: Իսկ երբ տուն են գալիս, մեկը հազիվ հասկանալի մանկական լեզվով նրանց հայրիկ է բարբառում:
Աչքալույս
Տղայի կողմի ծանոթները, ընկերներն ու բարեկամները կոնյակ կամ օղի են վերցնում ու գնում տղայի տուն աչքալույսի. ուտում, խմում, քեֆ են անում, ասելով` «աչքդ լույս լինի»:
Հարսընդես
Քեֆ է կազմակերպում աղջկա հայրը, այսինքն՝ գալիս են տեսնելու հարսին, որին հայրը հարսընդեսի համար հայրական տուն է բերում: Այս արարողությանը հիմնականում մասնակցում են հարսի կողմի բարեկամներն ու մտերիմները: Այդ օրը սկեսուրը 5 հատ սինի է կապում, որոնցից 3-ում շորեր են հարսի համար, մեկում՝ միրգ ու կոնֆետներ են, իսկ մյուսի վրա՝ տորթ: Փեսայի կողմի ջահելներն այս 5 սինիները պարացնելով բերում են հարսի տուն՝ փոխարենը փող վերցնելով հարսի այն հարազատներից, ովքեր իրենց ձեռքից վերցնում են սինիները: Քեֆը շարունակվում է:
Մալ մորթոց
Հարսանիքի համար փեսայի հայրը հատուկ մսացու է պահում-մեծացնում: Իսկ մալ մորթոցի օրը, սովորության համաձայն, կով եւ խոզ են մորթում: Հավաքվում են տղայի բարեկամները եւ սեղան գցում: Հրավիրում են հարսին, հարսի հորն ու եղբորը եւ բռնում հայկական քոչարին: Մսացուն մորթողին տղայի հայրը փող է տալիս` այն դնելով կովի գլխին: Այնքան ժամանակ կովը չեն մորթի, մինչեւ փողը չդրվի կովի գլխին: Եվ այսպես, պատրաստ է հարսանիքի միսը:
Հարսանիք
Այս անգամ հարսի մայրն է քողք ուղարկում, այսինքն՝ մի սինի միրգ ու կոնֆետեղեն, 2 սինի էլ` փեսայի համար հագուստ: Մեկում՝ փեսայի հարսանեկան կոստյումն է, մյուսում՝ առօրյա հագուստ: Բացում են սինիները, խմում զույգի կենացն ու շպրտում կոնֆետները ջահելների կողմը, որից հետո երգելով ու ծափ տալով հագցնում են փեսայի շորերը: Քավորի աղջիկը վառ գույնի «կասինկա»՝ գլխաշոր է կապում փեսայի թեւին, եւ բոլորը միասին դհոլ-զուռնայով գնում են մաղար, այսինքն` աղջկան հայրական տնից բերելու: Սկեսրայրը երիտասարդներին օղի, կոնյակ եւ կենդանի մեկ աքլոր է բաժանում: Ջահելները պարելով եւ «տաշ-տուշ» գոռալով` գնում են մինչեւ հարսի տուն: Հարսի հայրական տան դռանը 2 երիտասարդ են կանգնած լինում: Քավորն ու փեսայի հայրը երիտասարդ տղաներին փող են տալիս, որ ներս մտնեն: Տղամարդիկ սեղան են նստում` կենացներ խմում, իսկ կանայք գնում են հարսի սենյակ: «Ասենք շնորհավոր թող լինի մեր նորահարսի շորերը...» երգելով հագցնում են հարսի շորերը: Մինչ այդ հարսի կոշիկը թաքցրած են լինում, եւ քավորկինը վճարում է կոշիկի համար ու այն գնում հարսի հարազատներից: Կոշիկը հագցնում է հարսի եղբայրը: Հետո գալիս է փեսան` ծաղիկներով: Հարսին պահում են, եւ մինչեւ փեսան փող չի տալիս՝ հարսին չեն տալիս փեսային: Բոլորը հավաքվում են սեղանի շուրջ. մեծերը խմում են ու շնորհավորում, իսկ հարսի մայրը գաթա, լավաշ, ափսե եւ կենդանի հավ է տալիս երիտասարդներին: Հարսնաքույրը պարացնում է փեսային եւ կապում մյուս «կասինկան»` փոխարենը նրանից վերցնելով ոսկյա իր կամ փող: Եվ նորից պարելով ու «տաշ-տուշ» գոռալով՝ հարսնատուն են գնում: Հարսնատան մուտքի մոտ բոլորը շուրջպար են բռնում: Սկեսուրը գալիս է վառվող մոմերով, կոնյակով, մրգերով ու անուշեղենով լի սինիով: Ջահելներից մեկը վերցնում է կոնյակը, փոխարենը սինիի մեջ փող է դնում, իսկ երիտասարդները կամ վերցնում են մոմերը, կամ սկեսուրն այդ անուշեղենը լցնում է երիտասարդների գլխին: Փեսայի մայրը լավաշ է գցում տղայի եւ աղջկա ուսերին եւ մեղր ուտեցնում, որպեսզի նորապսակները քաղցր ու համերաշխ ապրեն: Հետո քավորկինն ափսեներ է դնում հարսնատան դռան շեմին, որպեսզի հարսն ու փեսան ջարդեն: Եվ ըստ սովորույթի, եթե երկու ափսեներն էլ ջարդում է փեսան, ապա դա նշանակում է, որ համատեղ կյանքում իշխելու է տղան, իսկ եթե հարսը` իշխելու է աղջիկը: Բայց եթե ամեն մեկը կջարդի իր ափսեն, ապա համատեղ կյանքում կունենան հավասար իրավունքներ: Հնչում է հարսանեկան երաժշտություն, երիտասարդները խորովածի շշերը պարացնելով ներս են բերում եւ երգում. «Խորովածը շատ լավ բան է...»: Մինչեւ քավորը խորովածի համար փող չի տալիս, խորովածը չեն տալիս քավորին: Խորովածից հետո հնչում է երգ հարսի մասին, եւ քավորն ու քավորկինը հարս ու փեսային, որոնք մինչ այդ ուրիշ սենյակում էին գտնվում, վառվող մոմերի ուղեկցությամբ հարսանեկան սրահ են ուղեկցում: Հարսանիքի ընթացքում հարսը ծաղկեփունջ է նետում եւ փեսայի հետ պարելով` տարոսիկներ բաժանում չամուսնացած զույգերին: Եվ այսպես, մինչեւ լույս քեֆ են անում:
|
|
| Մեկնաբանություններ |
|
KIS
|
17:01 14.02.2010 |
| |
|
SHAAAAAT HINEN ELI((((( @NDHANRAPES DEM EM AXJIK PAXCNELUN UR MNAC TXA.......
|
|
|
Anna
|
17:32 29.01.2010 |
| |
|
Indz evs paxcrel en bayc voch javaxqum ayl Stepanavanum sakayn amen inch barehajox avartvec,inc el ein vaxecnum sakayn ogut chtvec es et veraadarca,hima amusnacel em im sirac txai het u erjanik aprum enq.inch verabervum e txa paxcnelun es inqs nerka em exel nman depqi.
|
|
|
Erevanci
|
15:28 30.11.2009 |
| |
|
LUSI jan es inch es grel chgitem inchqanov er nyuty chapazancvac, bayc vor Javaxcinery Erevancinerin hasnelu tex unen da hastat e. U ete javaxcineri het amusnacoxnery voskineri mej loxum en, apa henc javaxcinern el tox mimyanc het amusnana, voch te gan Erevan ibr sovorelu, bayc qaxaqum amusnanalu npatakov:)))))))))))))))))))))))
|
|
|
Mi hat axjik
|
22:52 28.11.2009 |
| |
|
indz el en paxcrel, shat txur u cavali erevuyta, bayc de hima inch anes, vor meki glux@ mtcnes vor da uxaki vayrenutyuna, Hima es erevi hasel ei im karierai bardzunqin.
|
|
|
ira
|
19:26 10.11.2009 |
| |
|
himar avanduyta axjik paxcnel@
|
|
|
texaci
|
11:57 10.09.2009 |
| |
|
es karox em asel amen inch nerkayacvac e aynpes inchpes vor ka, cavali e baic da irakanutyun e!! tatron u kino chka, sareric ain koxm man galu tex chka, karox em asel niutn shat tipig er nerkaiacvac !!!! shnorakalutiun hetaqrqir hodvaci hamar
|
|
|
******
|
18:33 24.07.2009 |
| |
|
shat e chapazancvac, hatkapes ajn, vor ghavaxkcinery tatronn u kinon chgiten inch e.
|
|
|
Satenik Harutyunyan
|
14:10 24.06.2009 |
| |
|
Es Javakh-um em cnvel, mecacel... ev ajd isk patcharov vstah karox em pndel, vor njoty shat er chapazancecvac,,, nujnisk cicaxelu astichan,,, giteq aveli lav e caxrelu urish temaner pntreq...
|
|
|
Araks
|
21:50 24.05.2009 |
| |
|
hima xelok kmnak txaner
|
|
|
LUSI
|
12:19 19.05.2009 |
| |
|
chexavvvvv...et cevi nerkayaznel JAVAXKZINERIN............tox cer erevanciner@ karenan JAvaxkzu het qayl qcen,,,,Aayastanum inchqan sharj ka eti JAvaxkcu shnorive,,,,,,,,,,,,,,,, inchqan kirt mardik kan u pashtonavor Javaxkcik ennnnnnnnnnn ....ha moraza keraceq Javaxk hars gnaq........voskineri mej kloxanak
|
|
|
Lilit
|
20:50 11.04.2009 |
| |
|
ADATI HET LIOVIN HAMADZAYN EM!!!! ES JAVAKHKUM EM APRUM, U EN INCH NERKAYACVAC A ES NYUTUM, SHAT CHAPAZANCVAC A. AXJIK PAXCNELU DEPKERI 90% HENC AXJKA HAMADZAYNUTYAMB A, @NENC VOR HODVACAGRIN KXNDREINK AVELI IRATESAKAN NYUT TRAMADRER @NTERCOXNERIN. HAM EL JAVAKHK@ HETAMNAC CHI U MARDIK EDKAN HETAMNAC CHEN, VONC VOR NERKAYACVAC A NYUTUM. SHAT _SHAT HARCERUM CHISHT E AVANDAPASHTUTYUN KA, BAYC DA CHI KARELI VORAKEL VORPES HETAMNACUTYUN
|
|
|
ZaRa
|
12:05 11.04.2009 |
| |
|
isk es kasey xexch txaner, achqner@ pak paxcnum en
|
|
|
Սաթենիկ Աբգարյան
|
21:00 07.04.2009 |
| |
|
Տեսնում եք,թե ինչ վատ սովորություններ են իշխում Ջավախքում.Խեղճ աղջիկներ
|
|
|
Atat
|
12:33 16.03.2009 |
| |
|
Erexeeeq stex shats hat baner chapazancrac a .... es henc javaxqic em... chisht a Yerevan em cnvel mecacel, bayc enetx shat em exel... u axjik paxcnel@ edqan taracvac chi, ed HASTAT, ay ayspes asac "xopan" gnum en shater@...u ayspes asac sezonayin amusinner en darnum loool bayca xjik paxcnelu depqum 99% axjik@ inq@ giti u hamadzayn a ;) u edqan el hetamnac chi javaxq@ vonc nerkayacvac a :)
|
|
|
Lilit
|
12:22 24.02.2009 |
| |
|
Iharke patahum e vor shpotmunqe linum, bayc da arden apsurde, vor karelie aranc zgacmunqneri amusnanal, chimanalov te inchpisi mardu hetes kyanqt kapum.
Es gitem mi ban` ete chsires inchpes karox es nra gurguranqnerin nmanapes ardzaganqes, menq arden 21-rd darum enq u unenq mer yurovi mtacelakerp@, javaxqum ardem mi qayl heto mahna...
Chnayac nranq mexavor chen, mer karavarutyan mexqna, vor eritasardutyan hamar chen stexcum paymanner, vor irenq amusnutyan mej kyanq@ chpatkeracnen.
Bayc ete stexcvi paymanner nranc vra karoxa aveli vat anradarc unenal` nman texer ayceloxnerin el khamaren anbaroyakan...
TXURA...
|
|
|
Hayk
|
23:10 18.01.2009 |
| |
|
Sax xaxer@ xaxacel einq, mnacel er chlik dastan
|
|
|
Tiko
|
10:59 25.11.2008 |
| |
|
Vvvaayy mors arev,voch erani et txun
|
|
|
Vanyush
|
12:11 29.10.2008 |
| |
|
Es tencel chhaskaca inchi masina stex grac
|
|
|
Zarmacac em
|
23:26 23.10.2008 |
| |
|
Arman jan ba vonc! ba ete et paxcvac txen chuzi el iran gjuxic urish uzox chi lini, qani Javaxqcik hetamnac u et gaxapari tern en vor karox en amusnanal 20m-ic tenalov kam chjanachelov, la shat txaner irar kpaxcnen! chem haskanum iranc hamar inch tarberucyun?ete chimanalov axjikn xosel giti te che kam..., ete @tenca karan kendani el paxcnen meka shnchox ararka a petq. hogepes ova da karevor chi, hamel dataran dimox chi lini 10000$ chen vchari
|
|
|
Gaxtni
|
12:25 03.10.2008 |
| |
|
HA inch ka,otinak es inqs em paxel,sirelem,uzecelem ira het linem,chei karum spasei minchev cnoxners khamozvein,tuyl ktain vor amusnananq,vekacel gnacelem,hi ma el arden errord erexun enq spasum u shat sirov yntaniqenq
|
|
|
Armen
|
11:12 22.09.2008 |
| |
|
Ha bayc hima txeq@ amusnacan te che
|
|
|
Լինա
|
12:32 26.08.2008 |
| |
|
Տեսսնում եք տղա փախցնելն ինչերի է հասցնւմ
|
|
|
| |
|
|
|
